Fair Trade: Does It Really Help the Poor?
Posted: June 29, 2011 Filed under: Articles, English Leave a comment »* This article is from an assignment for my English course I studied in 2009.
1. Introduction
Conventional international trade, or free trade, does not guarantee well-being of producers, especially disadvantaged farmers and artisans. Those producers sometimes sell their products at low prices, and workers also work under poor conditions and with a lack of labour rights. In some products, a few big companies dominate the trading markets, causing low prices of raw products. Hence, Fair Trade was launched to solve the problems. Fair Trade guarantees that the producers and workers of the Fair Trade labelled products receive fair prices and reasonable wages and conditions. For example, when Fair Trade coffee introduced in Nicaragua in 1990, the first cooperative could sell coffee to Europe for $1.26 a pound, compared with only $0.10 a pound in non-Fair Trade market, raising the opportunities of the producers (Gogoi, 2008).
This report focuses on the background of Fair Trade and a research question, whether Fair Trade really helps the poor. Secondary resources such as articles, journals, and reports, are used for answering the research question.
2. What is Fair Trade?
Fair Trade is an international trading partnership of producers, traders, businessmen and consumers, aiming to generating greater equity in the international trade by offering better conditions, such as fair prices and wages, and rights, such as a labour union, to disadvantaged producers and labours. Fair Trade offers minimum prices that cover production costs and sustainable livelihood to the producers, for example the certified coffee producers receive $1.26 per pound. Additionally, there is a premium, included in the Fair Trade prices, for investing in the production, such as buying more land and physical capitals, and social projects, such as building clinic centers, schools, and electricity. Fair Trade also ensures that its products are environmentally friendly. Other supports, such as technical supports, investment in diversification, and market information, are available for the certified producers. (The FAIRTRADE Mark: Core standards and practice behind Fairtrade Labelling, 2005)
There are 2 main Fair Trade networks, the International Fair Trade Association (IFAT) and Fairtrade Labelling Organizations International (FLO). IFAT, or the World Fair Trade Organization, is a network of Fair Trade organizations around the world. The members of IFAT are more than 350 organizations in 70 countries. IFAT is responsible for developing and monitoring Fair Trade market, speaking out and educating about Fair Trade. FLO is a multi-stakeholder association. Its members are labelling initiatives and networks of producers. FLO is aimed to develop and examine Fair Trade standards and assist certified producers. The sysbol in figure 1 indicates the true Fair Trade Organization, while figure 2 shows the Fair Trade certified product label.
Figure 1 The symbol of the Fair Trade organization network
Source: International Fair Trade Association, 2009.
Figure 2 The label of the Fair Trade certified product
Source: Fairtrade Labelling Organizations International, 2009.
There are 2 Fair Trade initiatives in Australia and New Zealand, Fair Trade Association of Australia & New Zealand (FTAANZ) and Fairtrade Labelling ANZ. FTAANZ is a member of IFAT, while Fairtrade Labelling ANZ is a member of FLO.
The system of Fair Trade is illustrated in figure 3. Producers, in the forms of workers or cooperatives’ members, sell raw products to traders. FLO monitors this process by contracts which ensure the fair prices, wages, conditions, and standards. Traders will sell products to licensees, which can be retailers, wholesalers, or alternative trade organizations, and then the licensees will sell final products to consumers. The licensees have to contract with Fair Trade national initiatives to be monitored and confirmed the balance of demand and supply. In Australia, Fair Trade products can be found at many retail stores and superstores, for example, Oxfam, Woolworth’s Supermarkets, New Internationalist, Coles Supermarkets, and Hudson’s Coffee.
Figure 3 Fair Trade System
Source: Neil, 2008.
In North America in 2003, coffee had the highest share of Fair Trade sales, 34%. The second was gifts, 13%, and the third was handicrafts 10%. In the Pacific Rim (Japan, Australia, and New Zealand) in 2003, handicrafts had the highest share of Fair Trade sales, 35%, which replaced gifts from 2002. The second and the third were jewellery and clothing, respectively. Most of the products sold in North America and the Pacific Rim mainly came from producers in Asia, 46%, South America, 24%, and Central America, 16% (2005 Report on Fair Trade Trends in US, Canada & Pacific Rim, 2005). Hence, the most important Fair Trade products are coffee, handicrafts and gifts, jewellery, and clothing.
In 2006, worldwide sales of Fair Trade products were $2.3 billion (Media Briefing Information, 2008). In UK, Fair Trade products could sell £493 million in 2007, which increased from 2006 around 81% (Response to Adam Smith Institute Report, 2008). In 2007, Australians spent on Fair Trade products around $11.7 million, and it is expected to reach $20 million in 2008 (Fair Go for Fairtrade!, 2008).
Table 1 Fair Trade Certified Coffee and Percent of Specialty and Overall Market Share in USA
| Year | Specialty Coffee | All Coffee |
| 2004 | 3.80% | 1.70% |
| 2005 | 4.30% | 2.20% |
| 2006 | 5.90% | 3.31% |
Source: Interim Report on Fair Trade Trends, 2008.
However, Fair Trade volumes are still a small proportion of the whole international trade volumes. For instances, from Table 1, in USA only 3.31% of the whole coffee market is the Fair Trade coffee. However, there is a good sign since the share of Fair Trade coffee in USA has increased from 1.70% in 2004 to 3.31 in 2006 (Interim Report on Fair Trade Trends, 2008). The global share of Fair Trade coffee was less than 0.5% of the global coffee market (Is Fairtrade a subsidy that encourages farmers to grow more coffee and therefore contribute to global oversupply and low prices?, 2003).
3. Does Fair Trade really help the poor?
Proponents of Fair Trade claim that Fair Trade can alleviate poverty and raising a standard of living of disadvantaged producers. For instance, In Nicaragua, 3,000 families in a Fair Trade cooperative have afforded water, health care, and electricity. Their children have chances to study in high school and college (Gogoi, 2008). In Ghana, a cocoa cooperative called “Kuapa Kokoo” can sell its product at higher and more stable prices, then the cooperative has enough money to invest in water wells and schools (Media Briefing Information, 2008). The sales of Fair Trade products have also increased in North America, UK, and the Pacific Rim.
However, Fair Trade has been criticized in many aspects, especially long-run effects on the whole international trade system. Opponents indicated that Fair Trade generates price distortion by trying to set a minimum fair price which is higher than a market price. This will persuade new producers to the market, thus causing excess supply. Finally, excess supply will lower the price in non-Fair Trade market, this will harm the majority of disadvantaged producers outside the Fair Trade networks. Additionally, the current Fair Trade price of coffee is quit not different from the free market price. For example, Fair Trade coffee is $1.26 per pound, or $0.05 higher than the free market price (Voting with your trolley, 2006).
Moreover, not all crops from certified producers can sell at Fair Trade prices. FLO International has estimated that only 20% of certified producers’ crops could sell at Fair Trade prices, and sometimes may be 15% and only 5%. It means that producers still depend on free trade markets and Fair Trade can help only a small amount of producers. (Sidwell, 2008)
Opponents argue that 25% of Fair Trade coffee is mainly produced in Mexico where is relatively wealthier than other developing countries such as Ethiopia and Rwanda. Mexico has $9,000 per capita income, while an average income of Ethiopian is only $700 per year. The numbers of Fair Trade organizations from poorer countries are also small, for instance, Ethiopia has 4 Fair Trade organizations, Rwanda has ten and Burundi has none, but Mexico and India have 51 and 49 organizations, respectively. Therefore, Fair Trade system is commented that many producers involved in the system are not relatively poor. Moreover, the sales of Fair Trade coffee cannot make up higher than 5% of the coffee market in any country. (Sidwell, 2008)
Opponents also assert that Fair Trade focuses too much on cooperatives of individual small producers. Poor producers cannot get the certification if they cannot meet the standards, which are not based on the basic of need. In some products, disadvantaged large family firms could not get the certification. This will abandon many disadvantaged producers.
Because Fair Trade retail prices are usually higher than non-Fair Trade prices, this may mislead the consumers into the fact that most of the premium goes to the producers. The Economist magazine claimed that only 10% of the premium in the retail price was passed on (Voting with your trolley, 2006). In another word, most of the premium, 90%, goes to a retail store’s profit not poor producers. This is not different from the free trade system, and some consumers have complained that the retail prices of Fair Trade are too high (Webb, 2006).
Moreover, some opponents thought that Fair Trade system is still rely on the conventional trade system, for example Fair Tarde has partnerships with mass retail stores and multinational cooperations such as Walmart and Nestle, which may not make the differences in prices higher enough to help the majority of producers.
Fair Trade proponents responded to those comments deliberately. In the comment on the price distortion, the proponents argue that many evidences shows that there exists non-competitive relationships between producers and traders. The producers usually get low prices because they have lower market power compared to the dominated traders. The price distortion comment also ignores the product differentiation principle. If the products have some differences, there can be the differences in the prices even they are the similar kind. For instance, Fair Trade coffee may look like other non-Fair Trade coffee, but there are the differences in qualities, blends, and environmental and social responsibilities. Fair Trade should be seen as a product invention not a price distortion. (Becchetti and Rosati, 2006)
The Faretrade Federation argued that Fair Trade prices at retail stores are high but reasonable. The high prices come from setting minimum prices, premiums, high average fixed costs such as shipping and importing. Companies and retail stores also invest in advertisement and campaigns for raising the sales of Fair Trade products. Moreover, it is impossible to set the retail prices because of the competition laws. (Are consumers getting a fair deal from Fairtrade products?, 2005)
The proponents insisted that Fair Trade generated positive instead of negative effects to non-Fair Trade prices. In Yungas, Bolivia, in 2005, Fair Trade coffee certification had a positive impact on local coffee prices, therefore being beneficial to all producers. The comment on the premium prices was responded by the Fairtrade Foundation, which claimed that from many studies in 2005 Fair Trade retailers do not lift up their profit margins on Fair Trade products. (Response to Adam Smith Institute Report, 2008)
The Fairtrade Federation argued that although there are the small amount of farmers in the Fair Trade system, but it is not the reason to do nothing. Fair Trade thinks that small scale farmers, who usually suffer from the low prices of their products, should be helped. (Is Fairtrade a subsidy that encourages farmers to grow more coffee and therefore contribute to global oversupply and low prices?, 2003)
4. Conclusion
The report found that Fair Trade helps the poor, but it can help only a small proportion of the whole international trade markets, for instance less than 0.5% of the global coffee market is the Fair Trade coffee. However, the disadvantaged producers and workers under the Fair Trade system have got fair and more stable prices, which make their lives better. Nevertheless, the majority of poor producers and workers are still left outside the Fair Trade system. For example, the figures in table 1 are reminding that more than 90% of products may still get unfair prices or need a helping hand. Other policies must be designed and implemented to guarantee the well-being of disadvantaged producers and workers. Fortunately, both Fair Trade proponents and opponents have agreed on one thing, the developed countries such as USA and European countries should get rid of their barriers on international trading products (Sidwell, 2008, p. 3). Because agricultural products from developing countries are cheaper, it will increase the volumes of agricultural exports from poor countries to the developed countries which have big markets. More quantities will be produced, this means higher incomes to the majority of poor producers and workers.
References
2005 Report on Fair Trade Trends in US, Canada & Pacific Rim 2005, the Fair Trade Federation, Washington, DC, viewed 9 January 2009, <http://www.fairtradefederation.org/ht/d/sp/a/GetDocumentAction/i/69442007>.
Are consumers getting a fair deal from Fairtrade products? 2005, The Fairtrade Foundation, London, viewed 9 January 2009, <http://www.fairtrade.org.uk/includes/documents/cm_docs/2008/R/1_Retail_pricing.pdf>.
Becchetti, L and Rosati, F C 2006, ‘Globalisation and the death of distance in social preferences ad inequity aversion: empirical evidence from a pilot study on fair trade consumers’, CEIS Working Papers, Tor Vergata University, viewed 9 January 2009, <ftp://160.80.46.20/RePEc/papers/209.zip>.
Fair Go for Fairtrade! 2008, Fair Trade Fortnight ’08, viewed 19 January 2009, <http://www.fairtrade.com.au/ftf08/resources/press/AU%20Fairtrade_Sales_Growth_2008.pdf>.
Fair Trade Association of Australia and New Zealand 2009, the Fair Trade Association of Australia and New Zealand, Victoria, viewed 7 January 2009, <http://www.fta.org.au/>.
Fairtrade Labelling Australia & New Zealand 2009, Fairtrade Labelling Australia & New Zealand, Victoria, viewed 7 January 2009, <http://www.fta.org.au/FLO/FLANZ>.
Fairtrade Labelling Organizations International 2009, Fairtrade Labelling Organizations International, Germany, viewed 7 January 2009, <http://www.fairtrade.net/>.
Gogoi, P 2008, ‘Is Fair Trade Becoming ‘Fair Trade Lite?’, Business Week Online, 6/19/2008, p7, viewed 9 January 2009, <http://www.businessweek.com/bwdaily/dnflash/content/jun2008/db20080617_775861.htm>.
Hayes, M and Moore, G 2005, The Economics of Fair Trade: a guide in plain English,viewed 9 January 2009, <http://www.udbs.dur.ac.uk/fairtraderesearch/The%20Economics%20of%20Fair%20Trade%20plain%20guide.pdf>.
International Fair Trade Association 2009, International Fair Trade Association, Netherlands, viewed 7 January 2009, <http://www.ifat.org/>.
Interim Report on Fair Trade Trends 2008, the Fair Trade Federation, Washington, DC, viewed 9 January 2009, <http://www.fairtradefederation.org/ht/a/GetDocumentAction/i/278>.
Is Fairtrade a subsidy that encourages farmers to grow more coffee and therefore
contribute to global oversupply and low prices? 2003, The Fairtrade Foundation, London, viewed 9 January 2009, <http://www.fairtrade.org.uk/includes/documents/cm_docs/2008/F/1_Fairtrade_and_oversupply.pdf>.
Media Briefing Information 2008, Fair Trade Fortnight ’08, viewed 19 January 2009, <http://www.fairtrade.com.au/ftf08/resources/press/AU%20Briefing%20Pack.pdf>.
Neil, C 2008, Fair Trade: Pro-Development Trade In The Asia-Pacific, Fair Trade Association of Australia & New Zealand, viewed 7 January 2009, <www.fta.org.au/files/Fair-trade-development-1-May-06.pdf>.
Questions & Answers: Retail Pricing of Fairtrade Products 2006, The Fairtrade Foundation, London, viewed 9 January 2009, <http://www.fairtrade.org.uk/includes/documents/cm_docs/2008/r/retail.doc>.
Response to Adam Smith Institute Report 2008, The Fairtrade Foundation, viewed 19 January 2009, <http://www.fairtrade.org.uk/press_office/press_releases_and_statements/feb_2008/response_to_adam_smith_insititute_report.aspx>.
Sidwell, M 2008, Unfair Trade, Adam Smith Institute, London, viewed 9 January 2009, <http://www.adamsmith.org/images/pdf/unfair_trade.pdf>.
The FAIRTRADE Mark: Core standards and practice behind Fairtrade Labelling 2005, The Fairtrade Foundation, London, viewed 9 January 2009, <http://www.fairtrade.org.uk/includes/documents/cm_docs/2008/F/1_Five%20Key%20Fairtrade%20Benefits.pdf>.
Voting with your trolley, 2006, The Economist, 12/9/2006, Vol. 381, Issue 8507.
Webb, A 2006, How fair is Fairtrade?, BBC Money Programme, viewed 9 January 2009, <http://news.bbc.co.uk/1/hi/business/4788662.stm>.
โลกานุวัตรกับความยากจน: วิวาทะเรื่องตัวเลข?
Posted: June 29, 2011 Filed under: บทความ, ภาษาไทย Leave a comment »ผมคิดว่า เราคงเคยได้ยินการประท้วงหรือการรณรงค์ต่อต้านโลกานุวัตร (Globalization) กันมาบ้าง โดยเฉพาะประเด็นที่ว่า โลกานุวัตรทำให้ปัญหาความยากจน (Poverty) และ ความไม่เท่าเทียมกัน (Inequality) เลวร้ายลง
หลายคนคงงุนงงสงสัยเมื่อได้ยินคำอธิบายตอบ โต้กันระหว่างผู้ที่เห็นด้วยและไม่เห็นด้วยว่า โลกานุวัตรเป็นผลดีต่อปัญหาความยากจน (Poverty) และความไม่เท่าเทียมกัน (Inequality) โดยเฉพาะการยกเอาตัวเลขที่แตกต่างกันของทั้งสองปัญหาดังกล่าวมาประกอบวิวาทะ
เรื่องดังกล่าวสอดคล้องกับบทความที่ผมได้อ่านของ Martin Ravallion เรื่อง “The Debate on Globalization, Poverty and Inequality: Why Measurement Matters” หรือแปลเป็นไทยได้ประมาณว่า วิวาทะว่าด้วยโลกานุวัตร ความยากจน และความไม่เท่าเทียมกัน: เหตุใดวิธีวัดค่าจึงสำคัญ
สาระสำคัญที่ Ravallion นำเสนอก็คือ การพิจารณาแนวคิดและวิธีการศึกษาโดยเฉพาะการวัดค่าที่เกี่ยวกับความยากจน และความไม่เท่าเทียมกัน ซึ่ง Ravallion เห็นว่า วิวาทะที่เกิดขึ้นมิได้อยู่บนพื้นฐานวิธีวัดเดียวกันก่อนอื่นเรามาดูความแตกต่างระหว่างความยากจน (Poverty) และความไม่เท่าเทียมกัน (Inequality)
ความยากจนเป็นเรื่องของระดับความเป็นอยู่แบบสัมบูรณ์ คือมีคนกี่มากน้อยที่ไม่สามารถมีรายได้หรือการบริโภคในระดับพื้นฐานที่สุดได้ เช่น คนยากจนคือคนที่มีรายได้ต่ำกว่า 1 เหรียญสหรัฐต่อวัน เป็นต้น ส่วนความไม่เท่าเทียมกันเป็นเรื่องของความแตกต่างระหว่างระดับความเป็นอยู่ของคนแต่ละกลุ่ม เช่น ช่องว่างระหว่างคนมีรายได้มากกับมีรายได้น้อย เป็นต้น สองอย่างนี้โดยพื้นฐานแล้วไม่เหมือนกัน และอาจเปลี่ยนแปลงไปในทิศทางที่ต่างกันได้ เช่น ประเทศอาจมีปัญหาความยากจนลดลง แต่ความไม่เท่าเทียมกันเพิ่มขึ้น หรือประเทศมีความไม่เท่าเทียมกันลดลงแต่ปัญหาความยากจนอาจเลวร้ายลงก็ได้
เมื่อทราบแนวคิดแล้ว ต่อไปเราลองมาดูวิธีการวัดความยากจนและความไม่เท่าเทียมกัน การวัดความยากจนนั้นจะเริ่มจากการกำหนด “เส้นความยากจน (Poverty line)” หรือระดับของรายได้ที่ใครมีต่ำกว่านี้ถือว่ามีปัญหาความยากจนเส้น ความยากจนสามารถแยกย่อยได้อีกเป็น เส้นความยากจนแบบสัมบูรณ์ คือกำหนดค่าเดียวแล้วใช้วัดทุกประเทศเหมือนกันหมด กับเส้นความยากจนแบบสัมพัทธ์ คือประเทศแต่ละประเทศอาจมีเส้นความยากจนไม่เเท่ากันได้ โดยประเทศที่รวยกว่าเส้นความยากจนจะสูงกว่าประเทศที่ยากจนกว่าRavallion เห็นว่า ผู้ที่พูดว่าโลกานุวัตรเป็นผลดีต่อความยากจนมักจะยืนอยู่บนแนวคิดและตัวเลข ของความยากจนแบบสัมบูรณ์ ส่วนผู้ที่วิจารณ์และไม่เห็นด้วยนั้นใช้แนวคิดความยากจนแบบสัมพัทธ์
ความไม่เท่าเทียมกันสามารถวัดได้สองแบบเช่นกัน แบบแรกคือความไม่เท่าเทียมกันแบบสัมบูรณ์ ซึ่งหมายถึง ความแตกต่างของตัวเลขรายได้ของคนแต่ละกลุ่ม แบบที่สองคือความไม่เท่าเทียมกันแบบสัมพัทธ์ ซึ่งจะดูที่ “สัดส่วน”ของรายได้ส่วนบุคคลต่อรายได้รวมตัวอย่างเช่น สมมติว่าประเทศมีคนอยู่แค่สองคน คือ นายเหลืองกับนายแดง นายเหลืองมีรายได้ต่อปี 1,000,000 บาท ในขณะที่นายแดงมีแค่ 100,000 บาทต่อปี นั่นคือ นายเหลืองรวยกว่านายแดงสิบเท่า
สมมติต่อไปว่าปีหน้ารายได้ ของทั้งสองเพิ่มขึ้นสองเท่า คือนายเหลืองมีรายได้เพิ่มเป็น 2,000,000 บาท และนายแดงมีรายได้เพิ่มเป็น 200,000 บาทต่อปี ซึ่งเมื่อพิจารณาความไม่เท่าเทียมกันจะได้ว่า ความไม่เท่าเทียมกันแบบสัมพัทธ์จะไม่เปลี่ยนแปลง เพราะนายเหลืองยังคงรวยกว่ารายแดงสิบเท่าเหมือนเดิม ในขณะที่ความไม่เท่าเทียมกันแบบสัมบูรณ์จะเพิ่มขึ้น เพราะเดิมรายได้ต่างกัน 1,000,000 – 100,000 = 900,000 บาท ต่อมาต่างกัน 2,000,000 – 200,000 = 1,800,000 บาท
Ravallion จึงเห็นว่า ผู้ที่มองว่าความไม่เท่าเทียมกันเพิ่มขึ้นจะอ้างถึงความไม่เท่าเทียมกันแบบ สัมบูรณ์ ซึ่งมีการศึกษากลุ่มตัวอย่างหนึ่งพบว่า ประมาณร้อยละ 40 ของกลุ่มตัวอย่างเข้าใจความหมายของความไม่เท่าเทียมกันเป็นแบบสัมบูรณ์ ส่วนผู้ที่เห็นว่าความไม่เท่าเทียมกันไม่เปลี่ยนแปลงหรือลดลงจะอยู่บนพื้น ฐานแบบสัมพัทธ์เมื่อวิวาทะวางอยู่บนฐานคิดที่ต่างกัน การเปรียบเทียบจึงต้องระมัดระวังมากขึ้น และคงเป็นเรื่องที่คงต้องถกเถียงกันต่อไปว่า ควรจะใช้การวัดแบบใดในสถานการณ์หรือโจทย์แบบใด
เอกสารอ้างอิง
Ravallion, Martin (2003). “The Debate on Globalization, Poverty and Inequality: Why Measurement Matters”, International Affairs 79, vol. 4, pp. 739-753.
ทุนทางสังคม: ความหมายและความสำคัญ*
Posted: June 28, 2011 Filed under: บทความ, ภาษาไทย Leave a comment »เป็นที่ยอมรับกันมากขึ้นเรื่อยๆว่า ปัจจัยทางสังคมมีความสำคัญต่อผลทางเศรษฐกิจหลายๆประการ ยกตัวอย่างเช่น การเจริญเติบโตทางเศรษฐกิจที่น่าอัศจรรย์ของประเทศเอเชียตะวันออกถูกอธิบายว่าส่วนหนึ่งเป็นเพราะการมีลักษณะพิเศษทางสังคมขององค์กร เช่น ความเชื่อถือได้ของข้าราชการ (Trustworthiness of bureaucrat) การร่วมมือกัน (cooperation) การทำงานเป็นทีม (teamwork) เป็นต้น นอกจากนี้ยังรวมถึงลักษณะของการเป็นชุมชนที่มีความเชื่อถือไว้วางใจกันทำให้สามารถรวมตัวกันจัดสรรทรัพยากรที่มีความสำคัญทางเศรษฐกิจ เช่น น้ำ ป่า ที่สาธารณะ ทะเล เงินทุนหมุนเวียน ซึ่งอาจเรียกลักษณะความสัมพันธ์เหล่านี้ว่า ทุนทางสังคม
ความหมายของทุนทางสังคม
ทุนทางสังคม หมายถึง ความสัมพันธ์ทางสังคมหรือโครงสร้างทางสังคมที่เราสามารถเรียกเอาผลประโยชน์ทางเศรษฐกิจจากมันได้ ตัวอย่างของทุนทางสังคมที่มักถูกกล่าวถึงคือ ความเชื่อถือไว้วางใจกัน (Trust) เครือข่าย (Network) สถาบัน (Institution) ซึ่งความสัมพันธ์งทางสังคมหรือโครงสร้างทางสังคมรูปแบบใดที่เป็นทุนทางสังคมนั้น เราอาจพิจารณาง่ายๆว่า ท้ายที่สุดแล้วมันสามารถให้ผลประโยชน์ทางเศรษฐกิจกับเราได้หรือไม่นั่นเอง
ทุนทางสังคมเกิดจากการมีปฏิสัมพันธ์ร่วมกัน กิจกรรมร่วมมือกัน ยิ่งมีมากเท่าไรก็อาจเป็นผลดีในแง่ที่ว่า เกิดการเรียนรู้ รับรู้ และส่งผ่านข้อมูลข่าวสารระหว่างกัน ทำให้เกิดคุณค่าบางอย่างที่สามารถยึดโยงและยอมรับร่วมกัน ซึ่งคุณค่าอันนั้นนั่นเองที่ส่วนหนึ่งเราสามารถเรียกเอาผลประโยชน์ทางเศรษฐกิจจากมันได้
ยกตัวอย่างเช่น ชาวบ้านในชุมชนแห่งหนึ่งมีกิจกรรมร่วมมือกันอยู่เป็นประจำ ทำให้ชาวบ้านต่างเรียนรู้และเข้าใจ หรือ “รู้จัก” กันเป็นอย่างดี เป็นผลให้เมื่อชาวบ้านต้องการจัดตั้งกลุ่มออมทรัพย์ขึ้นมาเพื่อระดมเงินออมและปล่อยกู้เพื่อเป็นแหล่งเงินทุนราคาถูกให้คนในชุมชน มันก็จะเกิดขึ้นได้ง่าย เพราะเมื่อมีความไว้เนื้อเชื่อใจกัน ก็ไม่ต้องกลัวว่าจะมีการโกงกันหรือเชิดเงินหนีไป พูดอีกอย่างก็คือ เป็นเพราะความไว้เนื้อเชื่อใจกันนี่เองที่ทำให้ชาวบ้านได้มีแหล่งเงินทุนเพิ่มขึ้น เป็นเพราะทุนทางสังคมนี่เอง (ความไว้เนื้อเชื่อใจกัน) ที่ทำให้ชาวบ้านได้รับผลประโยชน์ทางเศรษฐกิจเพิ่มขึ้น (แหล่งเงินทุน)
ทุนทางสังคมอาจแบ่งกว้างๆได้เป็นสองประเภท คือ ทุนทางสังคมภายใน (Cognitive social capital) และ ทุนทางสังคมภายนอก (Structural social capital)
ทุนทางสังคมภายใน มีลักษณะที่มองเห็นและประเมินได้ยาก เพราะมันอยู่ในจิตใจของเรา ทุนทางสังคมแบบนี้จะเกี่ยวพันกับเรื่องของความรู้สึกนึกคิด จิตใจ ความเชื่อ ทัศนคติ เช่น ความเชื่อถือไว้วางใจกัน (Trust) คุณค่าร่วมกัน (Share values) ความเกื้อกูลกัน (Reciprocity)
ทุนทางสังคมภายนอก มีลักษณะที่มองเห็นและประเมินได้ง่ายกว่า เข้าใจได้ง่ายกว่าประเภทแรก ด้วยทุนทางสังคมประเภทนี้เกี่ยวพันกับบทบาท พฤติกรรม การกระทำหรือความสัมพันธ์ที่เราสร้างขึ้น ไม่ว่าจะเป็นในรูปแบบของเครือญาติ สายสัมพันธ์อุปถัมภ์ หรือจะเป็น เครือข่าย องค์กร ทั้งที่เป็นทางการและไม่เป็นทางการ เช่น กลุ่มออมทรัพย์ องค์กรปกครองท้องถิ่น ชมรม เป็นต้น รวมถึงสถาบันในรูปของกฎของการเล่นเกม (Rule of the game) เช่น กฎ ระเบียบ ข้อบังคับ กฎหมาย รัฐธรรมนูญ
อย่างไรก็ตาม ทุนทางสังคมทั้งสองแบบที่กล่าวมา เอาเข้าจริงแล้วสัมพันธ์กันอย่างแยกไม่ออก อีกทั้งในหลายๆครั้ง ยังส่งเสริมซึ่งกันและกันด้วย เช่น จากตัวอย่างที่แล้ว ความไว้เนื้อเชื่อใจกัน (ทุนทางสังคมภายใน) ทำให้สามารถตั้งกลุ่มออมทรัพย์ (กลุ่ม/องค์กรซึ่งเป็นทุนทางสังคมภายนอก) ขึ้นมาได้ ถ้ากลุ่มออมทรัพย์ในฐานะทุนทางสังคมภายนอกนี้ สามารถดำเนินไปได้ด้วยดี ก็จะเป็นการตอกย้ำว่า การเชื่อถือไว้วางใจระหว่างกันเป็นเรื่องที่ดี เพราะทำให้ได้รับผลประโยชน์ทางเศรษฐกิจเพิ่มขึ้นด้วย ชาวบ้านก็มีแนวโน้มที่จะเชื่อถือไว้วางใจกันมากขึ้น กระทั่งว่าเกิดเป็น แบบแผนการเชื่อถือไว้วางใจกัน (Norm of trust) ยังไม่ต้องนับว่า เมื่อกลุ่มสามารถดำเนินการไปได้เรื่อยๆแล้ว เงินกองทุนจะยิ่งทบทวีให้ประโยชน์แก่คนในชุมชนได้มากขึ้นไปอีก
ทุนทางสังคมให้ผลประโยชน์ทางเศรษฐกิจได้อย่างไร เป็นอีกประเด็นหนึ่งที่น่ากล่าวถึง
ทุนทางสังคมโดยตัวของมันเองนั้นมิได้เป็นปัจจัยการผลิตโดยตรง หากแต่เป็นตัวกลางในการเข้าถึงปัจจัยการผลิตหรือทุนอื่น เช่น ข่าวสารข้อมูล ทุนมนุษย์ (Human capital) ทุนกายภาพ (physical capital) ทรัพยากรธรรมชาติ (Natural resources) เป็นต้น ในราคาที่ถูกลง โดยผ่านความสัมพันธ์ทางสังคมหรือโครงสร้างทางสังคมนั่นเอง
กล่าวโดยกว้างๆแล้ว ทุนทางสังคมให้ผลประโยชน์ทางเศรษฐกิจได้โดยผ่านสองช่องทางคือ ลดต้นทุนทางธุรกรรม (Transaction cost) และลดต้นทุนการตรวจสอบดูแล (Monitoring cost)
ถ้าเราเริ่มต้นด้วยการนิยามทุนทางสังคมอย่างง่ายๆว่าหมายถึง ความไว้เนื้อเชื่อใจกัน (Trust) เราก็พอจะเข้าใจได้ว่า เมื่อคนเรามาทำสัญญา ทำกิจกรรมร่วมมือกัน หรือทำธุรกรรมร่วมกัน มันจะเสียต้นทุนตรงส่วนนี้น้อยลง ยกตัวอย่างเช่น พ่อค้าเพชรสองคนที่มีความเชื่อถือไว้วางใจกัน สามารถทำการแลกเปลี่ยนเพชรเพื่อตรวจสอบก่อนซื้อขายจริง โดยมิต้องมีการทำประกันภัยหรือทำสัญญาอย่างเป็นทางการ ซึ่งทำให้ไม่จำเป็นต้องเสียต้นทุนของธุรกรรมในเรื่องดังกล่าว
ยิ่งไปกว่านั้น เมื่อมีการตกลงสัญญาหรือทำกิจกรรมร่วมมือกันแล้ว ต้นทุนในการกำกับดูแลให้ผู้ที่เกี่ยวข้องยึดถือและปฏิบัติตามข้อตกลงที่ให้ไว้แก่กัน ก็จะเสียต้นทุนดังกล่าวน้อยลง โดยเฉพาะการจัดหาคนกลางให้เข้ามาควบคุมดูแล (Third party) เช่น หากสมาชิกของกลุ่มออมทรัพย์ของหมู่บ้านสามารถไว้เนื้อเชื่อใจกันได้แล้ว เมื่อกลุ่มให้กู้แก่สมาชิก หลายๆกรณีไม่จำเป็นต้องมีหลักทรัพย์ค้ำประกัน รวมถึงมิต้องจ้ำจี้จ้ำไชให้สมาชิกเสียดอกเบี้ยและเงินต้นตามกำหนด เพราะคาดหมายได้ว่าสมาชิกจะทำเช่นนั้นอยู่แล้ว
การมีทุนทางสังคมมิใช่ว่าจะให้แต่ผลดีเท่านั้น หากแต่ยังสามารถให้ผลในทางลบแก่ผู้ถือครองหรือสังคมโดยรวมที่เกี่ยวข้องกับมันด้วย (Negative social capital) ซึ่งผลทางด้านลบของทุนทางสังคมอาจแบ่งได้ 3 รูปแบบด้วยกัน คือ
ประการที่หนึ่ง ก่อให้เกิดปัญหาการกีดกันคนนอก (Exclusion problem) กล่าวคือ ความสัมพันธ์ที่แน่นแฟ้นของคนกลุ่มหนึ่งอาจก่อให้เกิดการกีดกันผู้อื่นในการเข้ามาจัดสรรทรัพยากรได้ พูดอีกอย่างก็คือ ก่อให้เกิดปัญหาการผูกขาดการจัดสรรทรัพยากรบางอย่างที่เฉพาะเจาะจงให้แก่คนที่อยู่ในกลุ่มความสัมพันธ์เท่านั้น เช่น การที่กลุ่มเชื้อชาติชาวคิวบาได้ครอบงำในหลายภาคธุรกิจของรัฐไมอามี เป็นต้น อันเป็นผลทำให้ธุรกิจดังกล่าวขาดการแข่งขัน ขาดการพัฒนาเทคนิคความรู้ ตลอดจนเสียต้นทุนสังคมและความก้าวหน้าทางเศรษฐกิจจากการผูกขาดนั้น
ประการที่สอง ก่อให้เกิดปัญหาการจำกัดเสรีภาพ หรือจ่ายราคาของการมีพันธะกับทุนทางสังคมนั้นมากจนเกินไป (Heavy obligation) กล่าวคือ เครือข่ายหรือความสัมพันธ์ที่ใกล้ชิดและแข็งจนเกินไป อาจยอมรับเฉพาะแต่คนที่เชื่อฟังกฎเกณฑ์ที่เข้มงวดและไม่ยืดหยุ่นเท่านั้น การพยายามทำให้เกิดการเปลี่ยนแปลงในกฎเกณฑ์ที่บางครั้งเป็นผลดีต่อสังคมโดยรวม จะถูกพิพากษาขับออกจากชุมชนความสัมพันธ์ทันที เช่น ชุมชนชาวจีนในซานฟรานซิสโก แม้จะช่วยเหลือสมาชิกของชุมชนให้ก่อตั้งธุรกิจได้ง่าย แต่อีกด้านหนึ่งก็จะถูกควบคุมอย่างใกล้ชิดจากกลุ่มครอบครัวและบริษัทที่มีอยู่ ผู้ที่ต้องการทำให้เกิดการเปลี่ยนแปลงใดๆ จะถูกขับออกจากชุมชนทันที
ประการที่สาม ก่อให้เกิดปัญหาการเข้าสู่วังวนของความเลวร้าย (Downward-leveling pressure) กล่าวคือ การเข้าไปอยู่ในกลุ่มความสัมพันธ์บางรูปแบบ เช่น แก๊งวัยรุ่น แก๊งมาเฟีย แม้จะให้ผลประโยชน์ทางเศรษฐกิจหลายอย่างกับคนในแก๊ง แต่การอยู่ในกลุ่มดังกล่าวมีทั้งแรงกดดันและวัฒนธรรมหลายๆอย่างที่ฉุดดึงให้ลงสู่ห้วงแห่งความเลวร้าย ยกตัวอย่างเช่น วัฒนธรรมการใช้ความรุนแรง การเข้าไปยุ่งเกี่ยวกับยาเสพติด การเรียกค่าคุ้มครอง คอรัปชั่น เป็นต้น ซึ่งไม่เป็นผลดีแต่ประการใดต่อสังคมโดยรวม
สิ่งที่ต้องตระหนักเสมอก็คือว่า ความสัมพันธ์ทางสังคมหรือโครงสร้างทางสังคมอันไหนที่เป็นทุนทางสังคมได้ เราต้องสามารถเรียกเอาผลประโยชน์ทางเศรษฐกิจที่เราต้องการจากมันได้ด้วย นั่นคือ ผลประโยชน์ทางเศรษฐกิจที่เราต้องการจะเป็นตัวจำกัดในเบื้องต้นว่า ความสัมพันธ์ทางสังคมหรือโครงสร้างทางสังคมอันไหนบ้างที่เราสามารถใช้เพื่อให้ได้มาในสิ่งที่ต้องการ ทุนทางสังคมของคนกลุ่มหนึ่งไม่จำเป็นต้องเหมือนกับของคนอีกกลุ่มหนึ่ง ยังไม่นับว่า ทุนทางสังคมของคนบางกลุ่มกลับเป็นผลเสียต่อคนอีกหลายๆกลุ่มหรือสังคมโดยรวมก็ได้
การวัดทุนทางสังคม
วิธีการวัดทุนทางสังคมพอจะแบ่งได้ 2 แบบ กล่าวคือ หนึ่งวัดไปที่ต้นกำเนิดของทุนทางสังคม ซึ่งก็คือจำนวนและคุณภาพของการมีปฏิสัมพันธ์หรือทำกิจกรรมร่วมกันในหลายๆรูปแบบ และสองวัดไปที่ตัวทุนทางสังคมนั้นเลย
วิธีแรกค่อนข้างง่ายในการวัดเพราะเข้าใจได้ไม่ยากและไม่ซับซ้อน เช่น การวัดกิจกรรมร่วมกันในหมู่บ้าน อายุของชุมชน จำนวนผู้เข้าร่วมการทำกิจกรรม ความหลากหลายทางลักษณะของผู้คนในเครือข่ายความสัมพันธ์ เป็นต้น แต่ปัญหามีอยู่ว่า จำนวนและคุณภาพของกิจกรรมร่วมกันที่มากกว่าอาจมิได้หมายถึงการมีทุนทางสังคมที่มากกว่าก็ได้ โดยเฉพาะการทำให้ได้มาซึ่งผลประโยชน์ทางเศรษฐกิจที่ต้องการ
วิธีการแบบหลังเป็นวิธีการที่ดีกว่าในแง่ที่มุ่งวัดทุนทางสังคมโดยตรงเลยว่ามีอยู่มากน้อยแค่ไหน เช่น ระดับของความเชื่อถือไว้วางใจกัน ปริมาณและคุณภาพของกลุ่ม/องค์กร เครือข่ายและสถาบันต่างๆที่ปัจเจกชนหรือชุมชนมี แต่ก็อีกเช่นกัน การสร้างตัวชี้วัดหรือแม้แต่การขีดวงจำกัดว่าอะไรคือความเชื่อถือไว้วางใจ เครือข่าย สถาบัน เป็นเรื่องไม่ง่ายเลย ยังไม่ต้องนับว่า วิธีการวัดทุนทางสังคมที่ใช้นั้นมีความเที่ยงตรงและชัดเจนมากน้อยเพียงไร
ความสำคัญของทุนทางสังคมในทางเศรษฐกิจ
นักเศรษฐศาสตร์และนักสังคมศาสตร์อื่นๆ โดยเฉพาะในต่างประเทศ ก็ได้พยายามนำแนวความคิดเรื่องทุนทางสังคมมาศึกษาว่าทุนทางสังคมมีผลทางเศรษฐกิจอย่างไรบ้าง และทุนทางสังคมรูปแบบใดที่มีความสำคัญ โดยผ่านการตีความอย่างแตกต่างและหลากหลาย รวมถึงขอบเขตการศึกษาก็แตกต่างกันด้วย อาทิเช่น
นายเจมส์ โคลแมน (James Coleman, 1988) ได้ทำการศึกษาพบว่า ทุนทางสังคมในครอบครัวมีผลอย่างสำคัญในการสำเร็จการศึกษาระดับมัธยมปลาย โดยทุนทางสังคมในครอบครัววัดจากการมีอยู่ของพ่อและแม่ในครอบครัว จำนวนพี่น้อง ความคาดหวังในตัวลูกของแม่เรื่องการศึกษา เด็กที่มีทั้งพ่อและแม่ในครอบครัว จำนวนพี่น้องที่น้อยกว่า และแม่คาดหวังในเรื่องการศึกษา มีแนวโน้มที่จะสำเร็จการศึกษามากกว่า
นายโรเบิร์ต พุทนัม (Robert Putnam, 1993) ชี้ว่า ระดับความจำเริญทางเศรษฐกิจและคุณภาพของสถาบันในภาคเหนือของอิตาลีที่มีมากกว่าภาคใต้ เป็นผลมาจากการมีระดับความเชื่อถือไว้วางใจและการเกื้อกูลกัน (Norm of trust and reciprocity) และเครือข่ายชุมชน (Civic engagement) ที่มากกว่า ซึ่งนายพุทนัมนิยามมันว่าคือทุนทางสังคม
แนคและคีเฟอร์ (Knack and Keefer, 1997) ได้สร้างตัวชี้วัดทุนทางสังคมขึ้นมาสองตัวคือ ระดับของความเชื่อถือไว้วางใจ (Trust) และแบบแผนพฤติกรรมร่วมกัน (Civic norms) แล้วนำไปศึกษาในประเทศที่มีเศรษฐกิจแบบตลาด 29 ประเทศ พบว่า ประเทศที่มีระดับของตัวชี้วัดดังกล่าวมากกว่า มีแนวโน้มที่จะมีระดับประสิทธิผลทางเศรษฐกิจโดยรวมของประเทศดีกว่า
นารายันและพริทเชทท์ (Narayan and Pritchett, 1997) แสดงให้เห็นว่า ทุนทางสังคมเป็น” ทุน” เพราะสามารถเพิ่มระดับรายได้ของครัวเรือน โดยพวกเขาวัดทุนทางสังคมจากจำนวนกลุ่ม/องค์กรที่สมาชิกในครัวเรือนเป็นสมาชิก ระดับการร่วมมือกันในกลุ่มนั้น และความหลากหลายทางลักษณะของสมาชิกในกลุ่มนั้นๆ ครัวเรือนที่มีระดับตัวชี้วัดดังกล่าวมากกว่า มีแนวโน้มที่จะมีรายได้มากกว่า
ในประเทศไทยเอง มีตัวอย่างมากมายที่แสดงให้เห็นว่า ทุนทางสังคมโดยเฉพาะการรวมกลุ่มหรือรวมตัวกันจัดสรรทรัพยากรกันเองของคนในชุมชนที่มีความไว้เนื้อเชื่อใจกัน สามารถทำให้พวกเขาได้รับผลประโยชน์ทางเศรษฐกิจหลายอย่าง เช่น การตั้งกลุ่มออมทรัพย์เพื่อเป็นแหล่งเงินทุน การรวมตัวเพื่อจัดสรรทรัพยากรน้ำ ป่า ที่ดินสาธารณะของชุมชน กลุ่มเกษตรกรรมทางเลือกต่างๆ เป็นต้น ยิ่งกลุ่มหรือเครือข่ายเหล่านี้สามารถเชื่อมกับกลุ่มอื่นๆนอกชุมชนอย่างหลากหลายแล้ว ทุนทางสังคมก็จะยิ่งขยายวงมากขึ้นเท่านั้น
แต่มีข้อพึงระวังเช่นกันว่า มิใช่ทุกกรณีของการมีกิจกรรมร่วมกันของคนหรือชุมชนจะให้แต่ผลดีหรือให้ผลประโยชน์ที่คุ้มค่า เพราะหากมิได้พิจารณาเงื่อนไขทางเศรษฐกิจ การเมือง วัฒนธรรมที่แตกต่างกันอย่างดีแล้ว การมาทำอะไรร่วมกันของกลุ่มคนที่หลากหลายอาจทำให้สูญเสียเวลาและทรัพยากรโดยเปล่าประโยชน์ หนำซ้ำในบางครั้งอาจเกิดความขัดแย้งจนบานปลายได้
บทส่งท้าย
นับเนื่องจากการที่สถาบันที่เป็นทางการอย่างรัฐบาล กฎหมาย รัฐธรรมนูญ องค์กรของรัฐต่างๆ มีความสำคัญอย่างมากในการให้คุณให้โทษแก่ชาวไทยทุกหมู่เหล่า ดังนั้นจึงน่าสนใจว่าทำอย่างไรเราจึงจะทำให้สถาบันดังกล่าวนั้นเป็นทุนสังคมสำหรับประชาชนอย่างทั่วถึงและเท่าเทียม
หากย้อนกลับไปหาต้นกำเนิดของทุนทางสังคมซึ่งก็คือการมีปฏิสัมพันธ์ร่วมกันหรือมี กิจกรรมร่วมมือกัน ฉะนั้นหากเรามุ่งหมายที่จะให้สถาบันที่เป็นทางการเป็นทุนสังคมสำหรับประชาชนอย่างทั่วถึงและเท่าเทียมจริงๆ ก็จำเป็นต้องยอมรับการเข้ามามีส่วนร่วมของประชาชนที่หลากหลายในการออกแบบสถาบัน การให้ข้อมูลข่าวสารและการตัดสินใจในทุกระดับเท่าที่จะเป็นไปได้ รวมทั้งต้องให้น้ำหนักหรืออำนาจพอสมควรกับการเข้ามามีส่วนร่วมของประชาชนนั้น
เราจะมีสถาบันที่เป็นทางการที่เป็นธรรมได้อย่างไร หากมันมิได้เกิดจากการเข้ามามีปฏิสัมพันธ์ร่วมกัน ตัดสินใจหรือหาทางออกร่วมกันของประชาชนหลากหลายกลุ่ม ประชาธิปไตยที่มิใช่แค่การเลือกตั้งจึงมีความหมายอย่างยิ่งต่อการมีสถาบันหลายๆสถาบันเป็นทุนทางสังคมในระดับชาติ
หากเห็นความสำคัญของทุนทางสังคมจริง ฝ่ายรัฐบาลหรือรัฐเองก็สมควรปรับท่าทีการมองเรื่องที่ประชาชนรวมตัวกันเพื่อขอมีส่วนในการจัดสรรทรัพยากร เช่น กรณีเขื่อนปากมูน กรณีท่อก๊าซจะนะ การกล่าวหากล่าวโทษหรือดูถูกดูแคลน รังแต่จะทำให้ความเชื่อถือไว้วางใจระหว่างรัฐกับประชาชนลดลง อันยิ่งจะเป็นการบั่นทอนการสร้างทุนทางสังคมในระดับองค์รวม
เอกสารอ้างอิง
Coleman, J. (1988). “Social Capital in the Creation of Human Capital.” American Journal
of Sociology 94, S95-120.
Knack. S. and Keefer, P. (1997). “Does Social Capital Have an Economic Payoff? A
Cross Country Investigation.” The Quarterly Journal of Economics, November, pp.1251-
1288.
Narayan, D., and L. Pritchett. (1997). “Cents and Sociability: Household Income and
Social Capital in Rural Tanzania.” Policy Research Working Paper 1796, Washington,
DC: The World Bank.
Putnam, R. D, Leonardi, R. and Nanetti, R. Y. (1993). Making Democracy Work: Civic
Traditions in Modern Italy. Princeton, New Jersey: Princeton University Press.
Sinad Treevanchai (2003). “” Social Capital and the Performances of Savings Groups: A
Case Study in Songkhla.” ” Master Degree Thesis, Faculty of Economics (English
Program), Thammasat University.
Http://www.worldbank.org/poverty/scapital/
* บทความนี้มาจากการสรุปความและเรียบเรียงแก้ไขขึ้นใหม่จากบทที่ 2 ของวิทยานิพนธ์ของผู้เขียน ดู Sinad Treevanchai (2003). Social Capital and the Performances of Savings Groups: A Case Study in Songkhla. Master Degree Thesis, Faculty of Economics (English Program), Thammasat University.
*ตีพิมพ์สู่สาธาณชนครั้งแรกในจุลสาร ปxป ปีที่3 ฉบับที่ 33 เดือนสิงหาคม 2546
*เผยแพร่อีกครั้งโดย ประชาไท Fri, 2005-01-14 02:13, http://www.prachatai3.info/journal/2005/01/2262
Welcome
Posted: June 15, 2011 Filed under: Uncategorized Leave a comment »Currently, I am a lecturer at School of Economics, Prince of Songkla University, Thailand.
My profile and my works are available through out this blog. Please let me know if you have any comments or suggestions.
Thank you.
Sinad Treewanchai
